11.8.09

πρόχειρες και περιθωριακές σημειώσεις σε λήμματα

Στην ανακοίνωση αυτή θα σχολιάσω μερικά λήμματα του υπό έκδοση νεοελληνικού λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών που έχουν δημοσιευθεί σε ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Στις σελίδες 1280-1282 του παραπάνω άρθρου δημοσιεύονται τα λήμματα αβγό, ιστορία, αγροχημεία, αιμοδοτώ, αλάτωση, ανακτήσιμος, αντιγηραντικός, αστακομακαρονάδα.

αβγό [βγό] α-βγό ουσ. (ουδ.) & αυγό 1. το ωοειδές αναπαραγωγικό σώμα με σκληρό και λεπτό περίβλημα (κέλυφος/τσόφλι) που γεννά η κότα, το περιεχόμενο του οποίου (κρόκος ή λέκιθος στο κέντρο και ασπράδι ή λεύκωμα στην περιφέρεια), χρησιμοποιείται ευρύτατα ως τροφή του ανθρώπου: βιολογικά ~ά (: από κοτόπουλα που εκτρέφονται με βιολογικές τροφές). ~ά ελευθέρας βοσκής/ημέρας (= νωπά, φρέσκα)/πτηνοτροφείου/χωριάτικα. Κλούβιο ~ (= αλλοιωμένο). Δίκροκο ~.|| Μια εξάδα/δωδεκάδα (= ντουζίνα)/καρτέλα ~ά. Συσκευασμένα ~ά.|| Βραστό ~ (: μελάτο ή σφιχτό). Για να φτιάξουμε ~ά μάτια (= τηγανητά), σπάμε τα ~ά (: χτυπάμε προσεκτικά το τσόφλι, ώστε να κοπεί στα δύο) και τα ρίχνουμε στο τηγάνι. Καθαρίζουμε τα βρασμένα ~ά (= τα ξεφλουδίζουμε, αφαιρούμε το τσόφλι τους). ~ά ποσέ. Βλ. ομελέτα, στραπατσάδα.|| (ΖΑΧΑΡΟΠΛ.) Χτυπήστε χωριστά τα ασπράδια σε μαρέγκα (από συνταγή κέικ). Χτυπητήρι ~ών.|| Πασχαλιάτικα/πασχαλινά ~ά (= κόκκινα ~). Τσούγκρισαν ~ά (ενν. κόκκινα) και αντάλλαξαν ευχές. Βαφές ~ών. Διακοσμητικά ~ά (: σε διάφορα χρώματα και σχέδια).|| Διαδηλωτές πέταξαν ~ά και γιαούρτια (: ως ένδειξη έντονης αποδοκιμασίας).|| Του αρέσουν ασυνήθιστα φαγητά, όπως ~ά αχινού/ορτυκιούάπιας/στρουθοκαμήλου/χήνας. Βλ. αβγοτάραχο, ταραμάς, χαβιάρι. 2. (γενικότ.) το ωοειδές ή σφαιρικό σώμα που συνήθ. γεννά το θηλυκό κυρ. των πτηνών, των ερπετών, των αμφίβιων, των ψαριών και των εντόμων, το οποίο έχει παρόμοια δομή με αυτό της κότας και όταν έχει γίνει γονιμοποίηση χρησιμοποιείται ως χώρος για την ανάπτυξη του εμβρύου: Ο νεοσσός/η προνύμφη βγαίνει από το ~ό (= εκκολάπτεται) ύστερα από επώαση (= κλώσσημα) μερικών ημερών. 3. ομοίωμα αβγού: ξύλινο ~ (: για μαντάρισμα ρούχων). Σοκολατένιο ~ (κυρ. ως δώρο το Πάσχα). 4. ΒΙΟΛ. (καταχρ.) ωάριο. ● Υποκ: αβγουλάκι (το) ● ΣΥΜΠΛ. (σαν) το αβγό του Κολόμβου : η απροσδόκητα απλή λύση ενός προβλήματος που αρχικά φαινόταν πολύπλοκο. (Αποδίδεται στον Κολόμβο ο οποίος έστησε ένα αβγό όρθιο, σπάζοντας ελαφρά τη βάση του). [< γαλλ. lʹ oeuf de Colomb, γερμαν. das Ei des Kolumbus], το αβγό του φιδιού : τάση αναβίωσης ακροδεξιών ή φασιστικών ιδεολογιών: εκκολάπτεται/επωάζεται ~ ~. , μελάτο αβγό βλ. μελάτος , χτυπητό αβγό βλ. χτυπητός ● ΦΡ: αβγά σου καθαρίζουν; (προφ.) : σε κάποιον που γελάει χωρίς λόγο: Τι γελάς; ~ ~; Βλ. κρεμμύδια σου καθαρίζουν; , ακόμη δε βγήκε από το αβγό (και) ... & (σπανιότ.) δεν έσκασε (συνήθ. μειωτ.) : (για άτομο νεαρής ηλικίας ή άπειρο σε κάποιο τομέα) ενώ δεν έχει εμπειρία: ~ ~ και νομίζει ότι τα ξέρει όλα. , έχασε τα αβγά και τα καλάθια/τα πασχάλια : βρίσκεται σε πλήρη σύγχυση ή κατʹ επέκτ. Απέτυχε παταγωδώς: Τα έχει μπερδέψει μες στο μυαλό του, έχει χάσει ~ ~. || Η ομάδα ~ ~ στον αγώνα. , κάθομαι στα αβγά μου (μτφ.) : δεν ανακατεύομαι σε ξένες υποθέσεις, μένω άπρακτος: Κάτσε στα ~ σου, μην μπαίνεις στα χωράφια των άλλων.|| Δεν κάθεται ποτέ ~ του (: είναι δραστήριος και ενεργητικός). Πβ. κοιτάζω τη δουλειά μου. , μη βάζεις όλα τα αβγά στο ίδιο καλάθι : φρόντισε να έχεις εναλλακτικές επιλογές: Μη βάζετε ~ ~ (: παραίνεση προς επενδυτές). [< αγγλ. don’t put all your eggs in one basket] , παίρνω κάποιον με τʹ αβγά : ρίχνω αβγά σε κάποιον εκφράζοντας δυσαρέσκεια και (συνήθ.) κατʹ επέκτ. αποδοκιμάζω κάποιον έντονα με λόγια: Αν μάθει ο κόσμος τις κλεψιές που έκανε, θα τον πάρει ~ ~. ΣΥΝ. παίρνω κάποιον με τις λεμονόκουπες/ντομάτες/πέτρες, παίρνω κάποιον με τις πέτρες , πάρε/πιάσε τʹ αβγό και κούρευʹ το (προφ.) : μάταιος, χαμένος κόπος. , σαν αβγό : που έχει σχήμα ή χαρακτηριστικά αβγού: καρούμπαλο ~ ~ .|| Φαλακρός ~ ~.|| (για νίκη στο ποδόσφαιρο) ~ ~ τους καθαρίσαμε στο παιχνίδι. , σιγά τα αβγά & (λόγ.) σιγά τα ωά : (για πρόσωπο ή κατάσταση) δεν έχει καμιά σημασία ή αξία. ΣΥΝ. σιγά τον πολυέλαιο, σιγά/σπουδαία τα λάχανα , δε(ν) γίνεται ομελέτα αν δε(ν) σπάσεις αβγά/χωρίς να σπάσουν αβγά βλ. ομελέτα , η κότα έκανε το αβγό ή το αβγό την κότα; βλ. κότα , η κότα(/σπάν. η χήνα) με τα χρυσά αβγά/που γεννά/που κάνει τα χρυσά αβγά βλ. κότα, με πορδές δεν βάφονται αβγά βλ. πορδή , ρούφα το αβγό σου βλ. ρουφώ [< αρχ. ὠόν,. γαλλ. oeuf, αγγλ. egg, γερμ. Ei]

ιστορία [στορία] ι-στο-ρί-α ουσ. (θηλ.) 1. {συνήθ. στον εν.} το σύνολο των γεγονότων που απαρτίζουν την εξελικτική πορεία ενός λαού, ενός πολιτισμού, μιας ευρύτερης περιοχής: η ελληνική ~. Η ~ της ανθρωπότητας/του πολιτισμού. 2. όνο στον εν.-συχνά με κεφαλαίο το αρχικό Ι} η επιστήμη που μελετά το παρελθόν, το σχετικό βιβλίο και μάθημα: καθηγητής της βυζαντινής ~ας. Αγόρασα την ~ της Κρήτης. Τι βαθμό πήρες στην ~; 3. {συνήθ. στον εν.} επιστημονική παρουσίαση ενός ιστορικού συμβάντος ή μιας εξελικτικής πορείας: ~ της ελληνικής γλώσσας. ~ του νεότερου ελληνισμού. 4. προφορική ή γραπτή αφήγηση πραγματικών ή φανταστικών συμβάντων: Γράφω/διηγούμαι μια αληθινή/παράξενη/περίεργη/συναρπαστική ~. Ατέλειωτες ~ες καθημερινής τρέλας. ~ες για γέλια και για κλάματα. 5. {συνήθ. στον πληθ.} δυσάρεστη υπόθεση, περιπέτεια, πρόβλημα: Είχε ~ες με την αστυνομία/τον γείτονα/την εφορία/με μια κοπελίτσα (πβ. έχω μπλεξίματα/μπελάδες/φασαρίες/ντράβαλα). Όλη αυτή η ~ μου κόστισε ακριβά.|| γνωστή ~. ● Υποκ: ιστοριούλα (η) ● ΣΥΜΠΛ. παλιά ιστορία : γεγονός παλιό ή και ξεχασμένο. , το τέλος της ιστορίας : ΠΟΛΙΤ.-ΟΙΚΟΝ. θεωρία που υποστηρίζει ότι με την επικράτηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του παγκόσμιου καπιταλισμού η διαλεκτική που έθρεψε τους πολέμους και τις επαναστάσεις σταματά ελλείψει αντιπάλων: [< αγγλ. The End of History, 1989] , Φυσική Ιστορία βλ. φυσικός , χρονοντούλαπο της ιστορίας βλ. χρονοντούλαπο ● ΦΡ: ανήκει στην ιστορία/αποτελεί ιστορία 1. (μτφ.) (για πρόσ., γεγονός, κατάσταση) είναι ξεχασμένος, ξεπερασμένος: Το παιχνίδι/τουρνουά ~ ~. Ό,τι έγινε ~ ~. ΣΥΝ. αποτελεί παρελθόν/ανήκει στο παρελθόν 2. είναι μέρος του ιστορικού παρελθόντος: Κτίριο που ~ στην ~ της πόλης. ~ουν στην ~ του τόπου. , ανοίγω ιστορίες : δημιουργώ προβλήματα, εμπλέκομαι σε μια υπόθεση, αρχίζω δοσοληψίες με κάποιον: Μην ~εις ~, άσε να ξεχαστεί το πράγμα! Τι πας κι ~εις ~ και μπλέκεις; Δεν θέλω να ~ξω ~ μαζί του. , αυτό είναι μια άλλη ιστορία : λέγεται όταν κάποιος δεν θέλει να μιλήσει για ένα θέμα, το οποίο αναφέρει παρεμπιπτόντως: Μετά, βέβαια, θα μετανιώσει αλλά ~ ~ (= δεν θα το συζητήσουμε τώρα). [< γαλλ. cʹ est une autre histoire, αγγλ. that ΄s another story] , γράφει/έγραψε ιστορία & (σπάν.) εποποιΐα/έπος (μτφ.) : για διάκριση σε κάτι μοναδικό και ανεπανάληπτο: Έγραψε ~ στην οικονομική πολιτική/στον παγκόσμιο αθλητισμό. Προσωπικότητα διεθνούς ακτινοβολίας που με το έργο της ~ει ~. Η παράσταση θα γράψει ~. Έγραψε τη δική του εποποιία στην πολιτισμική ιστορία του κόσμου (ΣΥΝ. μεγαλούργησε). ΣΥΝ. άφησε εποχή , η ιστορία επαναλαμβάνεται : για γεγονότα ή πράξεις που εμφανίζονται ξανά, συνήθως με μικρές παραλλαγές ή αποκλίσεις: Δυστυχώς/να λοιπόν που ~ ~: νέο διατροφικό σκάνδαλο με τις διοξίνες. Πβ. (Αυτό) το έργο το έχω/-ουμε (ξανα)δεί. , η ιστορία της ζωής μου : τα περιστατικά του βίου μου: Γράφω/διηγούμαι/λέω την ~ ~.|| (μτφ.-ειρων.) Ο κάθε παλαβός έρχεται και λέει την ~ ~ του (: φλυαρεί για άσχετα πράγματα). , το παίζει ιστορία (αργκό) : έχει υπεροπτική ή επιδεικτικά αδιάφορη συμπεριφορά προς τους άλλους: ~ ~ με ύφος χιλίων καρδιναλίων. Έχει καβαλήσει το καλάμι και μας ~ ~. ΣΥΝ. κάνω τον καμπόσο/(σπανιότ.) το παίζω καμπόσος , ιστορίες για αγρίους βλ. άγριος , περνά στην ιστορία βλ. περνάω, στις δέλτους της ιστορίας βλ. δέλτος [< αρχ. στορία, 5: γαλλ. histoire, histoires ]

αγροχημεία [γροχημεία] α-γρο-χη-μεί-α ουσ. (θηλ.) {χωρ. πληθ.} : ΧΗΜ.-ΒΙΟΛ. τομέας της εφαρμοσμένης χημείας που μελετά τις χημικές εισροές στη φυτική παραγωγή και (κατʹ επέκτ.) ασχολείται με την παραγωγή λιπασμάτων, φυτοπροστατευτικών ουσιών και φυτοορμονών: περιβαλλοντική ~. ~ και βιολογικές καλλιέργειες. [< αγγλ. agricultural chemistry, agrochemistry, γαλλ. agrochimie, 1960]

αιμοδοτώ μοδοτ] αι-μο-δο-τώ ρ. (μτβ. κ. αμτβ.) {αιμοδοτείς... | αιμοδότ-ησε, -ούμαι, -ήθηκα, συνήθ. στο γʹ πρόσ.} 1. (μτφ.-απαιτ. λεξιλόγ.) παρέχω πόρους, ενισχύω, εμπλουτίζω: Ο τουρισμός ~εί την οικονομία. Το δάνειο θα ~ήσει δράσεις για... Το ταμείο ~είται με τεράστια ποσά από τον κρατικό προϋπολογισμό. Βλ. αιμορραγώ.|| Νέοι ηθοποιοί που ~ούν το θέατρο (βλ. νέο αίμα). 2. (σπανιότ.) δίνω αίμα: Δεν μπορεί να ~ήσει για λόγους υγείας. [< γαλλ. donner de sang]

αλάτωση [λατωση] α-λά-τω-ση ουσ. (θηλ.) {χωρ. πληθ.} 1. ΓΕΩΛ. μεγάλη συγκέντρωση διαλυμένων αλάτων σε μη αλμυρό χέρσο έδαφος, μετά από εξάτμιση των υδάτων με υψηλό βαθμό αλμυρότητας που υπήρχαν εκεί και κατά συνέπεια η μετατροπή του σε αλμυρό: αυξημένη ~. ~ από υπερβολική άρδευση. Ερημοποίηση/μείωση της παραγωγικότητας των εδαφών ως συνέπεια της ~ης. 2. αύξηση της αλατότητας του νερού: ~ υδάτων. [< αγγλ. salinization, γαλλ. salinisation, 1976]

ανακτήσιμος ,η, ο [νακτήσιμος] α-να-κτή-σι-μος επίθ. : που μπορεί να ανακτηθεί: ~η: ζημιά (: αναστρέψιμη).|| ~η: ενέργεια/ύλη. ~o: πετρέλαιο. Βλ. ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.|| (ΟΙΚΟΛ.) ~ες συσκευασίες (: ανακυκλώσιμες). ~α απόβλητα. Mη ~η χρήση νερού. Πβ. ανάκτηση ενέργειας.|| (ΟΙΚΟΝ.-ΛΟΓΙΣΤ.) ~ φόρος/ΦΠΑ (: που επιστρέφεται ή αντισταθμίζεται). ~ες: δαπάνες/εισφορές/απώλειες. ~α: ποσά.|| (ΠΛΗΡΟΦ.) ~η πληροφορία. ~α: αρχεία/δεδομένα (: που επαναφέρονται στη μνήμη του υπολογιστή). Πβ. ανάκτηση πληροφορίας. ● ΣΥΜΠΛ. ανακτήσιμη αξία {σπάν. στον πληθ.} : ΛΟΓΙΣΤ. η υψηλότερη τιμή μεταξύ της εύλογης αξίας περιουσιακού στοιχείου, μειωμένης κατά τα έξοδα πώλησης, και της αξίας χρήσης: Η ~ ~ ακινήτου/εγκατάστασης/ενσώματου παγίου/εξοπλισμού. [< αγγλ. recoverable amount] [< αγγλ. recoverable, γαλλ. recouvrable]

αντιγηραντικός ,ή, ό [ντιγηραντικός] α-ντι-γη-ρα-ντι-κός επίθ. : που αποσκοπεί στην ή σχετίζεται με την πρόληψη ή τον περιορισμό της διαδικασίας της γήρανσης: ~ή: θεραπεία/ιατρικήάσκα (προσώπου)/περιποίηση (χεριών). ~ά: καλλυντικά/προϊόντα. Αντιηλιακή και ~ή προστασία. Κρέμα σώματος με ~ή δράση.|| (ως ουδ. ουσ.) Ισχυρό ~ό. Βλ. αντιρυτιδικός. [< γαλλ. anti-âge, 1985, αγγλ. anti-age]

αστακομακαρονάδα [στακομακαρονάδα] α-στα-κο-μα-κα-ρο-νά-δα ουσ. (θηλ.) {συνήθ. στον εν.} : ΜΑΓΕΙΡ. μακαρόνια μαγειρεμένα με αστακό. [< ιταλ. spaghetti allʹ aragosta]

1) Ο ορισμός της πρώτης σημασίας της λέξης-λήμματος αβγό είναι ο ακόλουθος: «το ωοειδές αναπαραγωγικό σώμα με σκληρό και λεπτό περίβλημα (κέλυφος / τσόφλι) που γεννά η κότα, το περιεχόμενο του οποίου (κρόκος ή λέκιθος στο κέντρο και ασπράδι ή λεύκωμα στην περιφέρεια), χρησιμοποιείται ευρύτατα ως τροφή του ανθρώπου». Προτάσσεται δηλ. η σημασία του περιεχομένου ενός αβγού, δηλ. του αβγού ως τροφής του ανθρώπου.

Στον ορισμό γράφεται «που γεννά η κότα», δηλ. έχει γίνει λόγος μόνο για την κότα και όχι για άλλο ζώο. Ωστόσο, το τελευταίο παράδειγμα για το αβγό στην πρώτη σημασία είναι το εξής: Του αρέσουν ασυνήθιστα φαγητά, όπως ~ά αχινού / ορτυκιού / πάπιας / στρουθοκαμήλου / χήνας. Ο αναγνώστης του λήμματος θα πρέπει να φτάσει στο τελευταίο παράδειγμα χρήσης της λέξης στην πρώτη της σημασία, για να διαβάσει ότι τελικά αβγά δεν γεννάει μόνο η κότα. Η διπλή κάθετη γραμμή που προηγείται δεν πληροφορεί με σαφήνεια ότι εδώ η σημασία επεκτείνεται -άλλωστε, δεν είναι η μοναδική διπλή γραμμή, έχουν προηγηθεί άλλες πέντε. Είναι προφανές ότι το παράδειγμα αυτό δεν ταιριάζει με τη σημασία. Θα πρέπει να τροποποιηθεί η διατύπωση του ορισμού της πρώτης σημασίας, ώστε να μη γίνεται λόγος μόνο για την κότα. Το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη (δικά μου τα έντονα γράμματα) σημειώνει «και συνήθ. το αυγό της κότας που είναι μια από τις κυριότερες τροφές του ανθρώπου», ενώ το λεξικό Μπαμπινιώτη γράφει «και κυρ. της κότας».

2) Ένα από τα συναπτικά παραδείγματα χρήσης της λέξης-λήμματος αβγό στην πρώτη σημασία είναι το αβγά ημέρας, που καταγράφεται με επιτόπου ερμηνεία «νωπά, φρέσκα». Η σύναψη αυτή δεν σημαίνει απλώς «φρέσκα (ή νωπά) αβγά», αλλά «πολύ φρέσκα αβγά» («ολόφρεσκα αβγά»). Για την ακρίβεια, αβγά ημέρας είναι αβγά γεννημένα την ίδια μέρα που τα προμηθεύεται κάποιος. Και πάντως, δεν αρκεί να γράψει κανείς αβγά ημέρας «νωπά, φρέσκα αβγά».

3) Το προτασιακό παράδειγμα Καθαρίζουμε τα βρασμένα αβγά ερμηνεύεται επιτόπου ως «τα ξεφλουδίζουμε, αφαιρούμε το τσόφλι τους». Ωστόσο, το «αφαιρούμε το τσόφλι τους» είναι αρκετό. Το τα ξεφλουδίζουμε δεν λέγεται συνήθως για αβγά. Ξεφλουδίζουμε λ.χ. μήλα, αχλάδια, σύκα, μπανάνες και γενικά οτιδήποτε έχει φλούδα. Το αβγό έχει τσόφλι, όχι φλούδα...

4) Το παράδειγμα-σύναψη διακοσμητικά αβγά με την πληροφορία ότι αυτά υπάρχουν «σε διάφορα χρώματα και σχέδια» καταγράφεται στην πρώτη σημασία του αβγό: «το ωοειδές αναπαραγωγικό σώμα [...] που γεννά η κότα, το περιεχόμενο του οποίου [...] χρησιμοποιείται ευρύτατα ως τροφή του ανθρώπου». Η τρίτη σημασία της λημματογραφούμενης λέξης είναι «ομοίωμα αβγού», με δύο παραδείγματα-συνάψεις: ξύλινο αβγό και σοκολατένιο αβγό. Από το λήμμα αβγό του νεοελληνικού λεξικού της Ακαδημίας δίνεται η εσφαλμένη εντύπωση ότι τα διακοσμητικά αβγά είναι μόνο αβγά γεννημένα από κότα τα οποία έχουν διακοσμηθεί. Ωστόσο, υπάρχουν και «ψεύτικα» διακοσμητικά αβγά, για τα οποία δεν γίνεται λόγος. Γι' αυτά τα διακοσμητικά αβγά, που δεν έχουν γεννηθεί από κότα αλλά αποτελούν δημιουργήματα ανθρώπου, θα έπρεπε να γίνει λόγος στην τρίτη σημασία, «ομοίωμα αβγού».

Αυτό το θέμα μπορεί να αντιμετωπιστεί από λεξικογραφική άποψη, αλλά σκόπιμα δεν θα επεκταθώ. Πάντως, το μόνο βέβαιο είναι ότι το λήμμα δεν μπορεί να μείνει έτσι ως προς αυτό το σημείο. Δεν είναι δυνατόν δηλ. η σύναψη διακοσμητικά αβγά να μην έχει καμία σχέση με τη σημασία «ομοίωμα αβγού» και να συνδέεται μόνο με τη σημασία του αβγού ως τροφής του ανθρώπου.

5) Στο πεδίο των παραδειγμάτων της πρώτης σημασίας καταγράφεται και το εξής: (ΖΑΧΑΡΟΠΛ.) Χτυπήστε χωριστά τα ασπράδια σε μαρέγκα (από συνταγή κέικ). Εδώ λείπει η ίδια η λέξη-λήμμα! Προφανώς, το παράδειγμα είναι Χτυπήστε χωριστά τα ασπράδια των αβγών [...]. Και όμως, μια προσεκτική ανάγνωση του λήμματος θα απέτρεπε το κακό. Έχει γίνει επιμέλεια;

6) Αμέσως μετά καταγράφεται το παράδειγμα-σύναψη Χτυπητήρι ~ών. Τα δύο τελευταία παραδείγματα δίνονται ως εξής:

|| (ΖΑΧΑΡΟΠΛ.) Χτυπήστε χωριστά τα ασπράδια σε μαρέγκα (από συνταγή κέικ). Χτυπητήρι ~ών.||

Ωστόσο, τα παραδείγματα αυτά είναι γραμμένα με τρόπο που δίνει την εσφαλμένη εντύπωση ότι το χτυπητήρι αβγών αφορά μόνο τη ζαχαροπλαστική. Με απλή αναζήτηση στο google, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι το χτυπητήρι αβγών χρησιμοποιείται και στη μαγειρική. Επομένως, γιατί το εν λόγω παράδειγμα μαζί με το αμέσως προηγούμενο, που αφορά όντως τη ζαχαροπλαστική, καταγράφονται σε ξεχωριστό υποπεδίο; Γιατί το χτυπητήρι αβγών να μη σημειωθεί παραπάνω, κοντά στο παράδειγμα που κάνει λόγο για αβγά μάτια; Θέμα μόνο ζαχαροπλαστικής είναι;

7) Παρακάτω σημειώνονται τα παραδείγματα: Πασχαλιάτικα / πασχαλινά ~ά (= κόκκινα ~). Τσούγκρισαν ~ά (ενν. κόκκινα) και αντάλλαξαν ευχές. Βαφές ~ών. Διακοσμητικά ~ά (: σε διάφορα χρώματα και σχέδια). Πρώτα από όλα, είναι αμφίβολο αν χρειάζεται να καταγραφεί και το πασχαλιάτικα και το πασχαλινά, αλλά δεν θα σταθώ εκεί. Από τα παραδείγματα αυτά συμπεραίνεται ότι τα πασχαλινά αβγά είναι μόνο κόκκινα και ότι μόνο τα διακοσμητικά έχουν διάφορα χρώματα. Η αλήθεια φυσικά είναι ότι και τα πασχαλινά αβγά έχουν διάφορα χρώματα. Θα μπορούσε να δηλωθεί ότι είναι κυρίως ή συνήθως κόκκινα.

8) Ο ορισμός της δεύτερης σημασίας της λέξης-λήμματος αβγό είναι ο εξής:

«το ωοειδές ή σφαιρικό σώμα που συνήθ. γεννά το θηλυκό κυρ. των πτηνών, των ερπετών, των αμφίβιων, των ψαριών και των εντόμων, το οποίο έχει παρόμοια δομή με αυτό της κότας και όταν έχει γίνει γονιμοποίηση χρησιμοποιείται ως χώρος για την ανάπτυξη του εμβρύου».


Πρόκειται για πολύ κακό κείμενο. Δεν γίνεται αμέσως κατανοητό τι γεννάει τι. Προφανώς, το ωοειδές ή σφαιρικό σώμα γεννιέται από το θηλυκό κυρ. των πτηνών κτλ., αλλά η διατύπωση καθιστά το κείμενο δυσνόητο. Τα το οποίοτο οποίο έχει παρόμοια δομή» κτλ.) και αυτόμε αυτό της κότας») δεν λειτουργούν καλά. Δεν λειτουργεί καλά στο κείμενο η λεγόμενη αναφορά, όπως λέγαμε στην κειμενογλωσσολογία. Ασυγκρίτως καλύτεροι είναι οι αντίστοιχοι ορισμοί στο λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και το λεξικό Μπαμπινιώτη.

9) Το σύμπλοκο (σαν) το αβγό του Κολόμβου ερμηνεύεται ως «η απροσδόκητα απλή λύση ενός προβλήματος που αρχικά φαινόταν πολύπλοκο». Η παρουσία του σαν εδώ κάνει αυτά τα δύο, κεφαλή και ορισμό σημασίας, να μην αντιστοιχούν μεταξύ τους.

Επίσης, σε παρένθεση δίνεται η εξής πληροφορία: Αποδίδεται στον Κολόμβο ο οποίος έστησε ένα αβγό όρθιο, σπάζοντας ελαφρά τη βάση του. Μετά το στον Κολόμβο, χρειάζεται να τεθεί κόμμα (παραπέμπω στη γνωστή διάκριση περιοριστικών και μη περιοριστικών αναφορικών προτάσεων, δεν θα επεκταθώ).

Στην ετυμολογία του σύμπλοκου δίνεται και το αντίστοιχο γερμανικό με τη συντομογραφία γερμαν.· ωστόσο, στην ετυμολογία του αβγό, κάτω-κάτω, καταγράφεται και η αντίστοιχη γερμανική λέξη με τη συντομογραφία γερμ. (τελικά γερμαν. ή γερμ.;)

10) Η φράση αβγά σου καθαρίζουν; εξηγείται ως εξής: «σε κάποιον που γελάει χωρίς λόγο». Η φράση αυτή δεν απευθύνεται μόνο σε κάποιον που γελάει χωρίς λόγο, αλλά και σε κάποιον που γελάει πολύ.

Επίσης, το παράδειγμα τι γελάς; αυγά σου καθαρίζουν; είναι πανομοιότυπο με του λεξικού του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη. Θα έπρεπε είτε να τροποποιηθεί είτε να συμπληρωθεί με κάτι παρεμφερές.

11) Ακολουθεί μια φράση που καταγράφεται έτσι:

ακόμη δε βγήκε από το αβγό (και) ... & (σπανιότ.) δεν έσκασε (συνήθ. μειωτ.) : (για άτομο νεαρής ηλικίας ή άπειρο σε κάποιο τομέα) ενώ δεν έχει εμπειρία: ~ ~ και νομίζει ότι τα ξέρει όλα.

Το δεν έσκασε είναι ασαφές. Πρέπει να διαβαστεί ακόμη δεν έσκασε από το αβγό του; Όπως είναι γραμμένο, δεν διαβάζεται απρόσκοπτα με αυτόν τον τρόπο.

Έπειτα, είναι συνήθως μειωτικό και όχι απλώς μειωτικό;

Ακόμη, δεν είναι «για άτομο νεαρής ηλικίας ή άπειρο σε κάποιο τομέα». Προς τι η διάζευξη; Η φράση αυτή χρησιμοποιείται μόνο για νεαρούς (και άπειρους). Αν ένας ογδοντάχρονος φιλόλογος ανακατευτεί με τα μαθηματικά, θα πούμε ότι ακόμη δεν βγήκε από το αβγό του;

Επίσης, το «ενώ δεν έχει εμπειρία» επαναλαμβάνει αυτό που σημειώνεται μέσα στην παρένθεση, δηλ. το «για άτομο [...] άπειρο σε κάποιο τομέα». Περιττό να γράφουμε τα ίδια πράγματα δύο φορές.

Το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και το λεξικό Μπαμπινιώτη και στην προκειμένη περίπτωση δίνουν πολύ καλύτερους ορισμούς.

12) Έπεται η εξής φράση:

μη βάζεις όλα τα αβγά στο ίδιο καλάθι : φρόντισε να έχεις εναλλακτικές επιλογές: Μη βάζετε ~ ~ (: παραίνεση προς επενδυτές).

Η «παραίνεση προς τους επενδυτές» δικαιολογεί αυτό το παράδειγμα χρήσης της συγκεκριμένης φράσης; Έβαλα το μη βάζετε όλα τα αβγά / αυγά στο ίδιο καλάθι στο google: όχι πολλά τα αποτελέσματα. Είναι τόσο σημαντικό; Δεν μπορούσε να επιλεγεί άλλο παράδειγμα, όπου η φράση μη βάζεις όλα τα αβγά στο ίδιο καλάθι να χρησιμοποιείται με τη σημασία «φρόντισε να έχεις εναλλακτικές επιλογές»;

Και έπειτα, η «παραίνεση προς τους επενδυτές» είναι κάτι ασαφές. Τι ακριβώς σημαίνει;

13) Ακολουθεί η φράση παίρνω κάποιον με τ' αβγά.

Η σημασία της έχει οριστεί ως ακολούθως: «ρίχνω αβγά σε κάποιον εκφράζοντας δυσαρέσκεια και (συνήθ.) κατ' επέκτ. αποδοκιμάζω κάποιον έντονα με λόγια». Η ρίψη αβγών αποτελεί εκδήλωση (έντονης) αποδοκιμασίας ή κάτι τέτοιο -και πάντως όχι έκφραση απλής δυσαρέσκειας. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για (έντονη) αποδοκιμασία ή κάτι παρεμφερές. Δεν έχουμε να κάνουμε με απλή δυσαρέσκεια στη μία περίπτωση (όταν ρίχνουμε αβγά) και με έντονη αποδοκιμασία στην άλλη (όταν εκφραζόμαστε «με λόγια»). Άλλωστε, στην πρώτη σημασία του λήμματος αβγό έχει καταγραφεί το παράδειγμα Διαδηλωτές πέταξαν αβγά και γιαούρτια και έχει δοθεί αμέσως μετά η εξής πληροφορία (δικά μου τα έντονα γράμματα): «ως ένδειξη έντονης αποδοκιμασίας».

Στη φράση παίρνω κάποιον με τ' αβγά ως συνώνυμες δίνονται οι ακόλουθες φράσεις:

ΣΥΝ. παίρνω κάποιον με τις λεμονόκουπες / ντομάτες / πέτρες, παίρνω κάποιον με τις πέτρες

Δηλ. το παίρνω κάποιον με τις πέτρες είναι γραμμένο δύο φορές. Αναρωτιέμαι αν έχει γίνει επιμέλεια λημμάτων -και μάλιστα λημμάτων που πρόκειται να δημοσιευθούν στα πρακτικά διεθνούς γλωσσολογικού συνεδρίου!

14) Άλλη φράση:

πάρε / πιάσε τʹ αβγό και κούρευʹ το (προφ.) : μάταιος, χαμένος κόπος.

Αν δεχτούμε ότι αυτή είναι γενικά η σημασία, πρέπει να γραφεί είτε «είναι μάταιος, χαμένος κόπος» είτε «για μάταιο, χαμένο κόπο».

15) Και άλλη φράση:

σαν αβγό : που έχει σχήμα ή χαρακτηριστικά αβγού: καρούμπαλο ~ ~ .|| Φαλακρός ~ ~.|| (για νίκη στο ποδόσφαιρο) ~ ~ τους καθαρίσαμε στο παιχνίδι.

Θα σταθώ στο τελευταίο παράδειγμα. Εδώ προφανώς δεν έχουμε να κάνουμε με το σαν αβγό, αλλά με το καθαρίζω κάποιον σαν αβγό. Αναρωτιέμαι αν έχει ικανή χρήση, ώστε να καταγραφεί σε ένα γενικό λεξικό. Φυσικά, το αν εγώ δεν το χρησιμοποιώ δεν λέει τίποτα.

Πάντως, το Σαν αβγό τους καθαρίσαμε στο παιχνίδι χρειάζεται ερμηνεία. Τι σημαίνει; Δεν μπορεί να τεθεί μαζί με τα άλλα, τα προηγούμενα, για τα οποία ισχύει το «που έχει σχήμα ή χαρακτηριστικά αβγού».

Και βέβαια, το Τους καθαρίσαμε σαν αβγό δεν δηλώνει απλώς νίκη, αλλά κάτι παραπάνω, ίσως συντριπτική νίκη. Και φυσικά, δεν πρόκειται για νίκη ειδικά στο ποδόσφαιρο, αλλά και σε άλλα αθλήματα, όπως το μπάσκετ.

16) Ακολουθεί η εξής φράση:

σιγά τα αβγά & (λόγ.) σιγά τα ωά : (για πρόσωπο ή κατάσταση) δεν έχει καμιά σημασία ή αξία. ΣΥΝ. σιγά τον πολυέλαιο, σιγά / σπουδαία τα λάχανα

Το σιγά τα αβγά -και ακόμη περισσότερο το σιγά τα ωά- δεν χρειάζεται υφολογικό χαρακτηρισμό; Δεν είναι ειρωνικό; Και το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και το λεξικό Μπαμπινιώτη χαρακτηρίζουν -και σωστά- ειρωνικό το σιγά τ' αυγά / τα ωά.

Ο χαρακτηρισμός του σιγά τα ωά ως λογίου είναι άστοχος. Λόγιο είναι μόνο το ωά. Ο υφολογικός χαρακτηρισμός δηλ. προσιδιάζει μόνο σε αυτό και όχι σε όλη τη φράση. Βέβαια, ο συντάκτης του λήμματος εννοεί ότι λόγιο είναι μόνο το ωά, αυτό όμως δεν φαίνεται. Η συγκεκριμένη πληροφορία δεν παρέχεται με τρόπο σαφή και κατανοητό. Διαβάζοντας ο αναγνώστης του σχολιαζόμενου λεξικού σιγά τα αβγά & (λόγ.) σιγά τα ωά, μπορεί να σχηματίσει την εσφαλμένη εντύπωση ότι η έκφραση σιγά τα ωά θεωρείται λόγια, πράγμα που είναι και αστείο. Δεν χρειάζεται καν να χαρακτηριστεί λόγιο το ωά εδώ. Αρκεί να καταγραφεί ο υφολογικός αυτός χαρακτηρισμός στο λήμμα ωό(ν) και ειδικότερα στη σημασία του αβγού -βλέπε π.χ. το λήμμα ωό του λεξικού της Θεσσαλονίκης.

Και γενικά το θέμα του υφολογικού χαρακτηρισμού του σιγά τα αβγά / σιγά τα ωά αντιμετωπίζεται ανεπαρκώς από το κρινόμενο λεξικό. Όπως προαναφέραμε, παραλείπεται μια πολύ σημαντική πληροφορία, η οποία δίνεται από το λεξικό Μπαμπινιώτη και το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, ότι δηλ. η χρήση του σιγά τα αβγά / σιγά τα ωά είναι ειρωνική. Επιπλέον, η απαραίτητη αυτή πληροφορία θα μπορούσε να συμπληρωθεί με μία ακόμη, που προϋποθέτει λεπτή διάκριση μεταξύ του σιγά τα αβγά και σιγά τα ωά ως προς τον βαθμό της ειρωνείας: συγκεκριμένα, το δεύτερο είναι ακόμη πιο ειρωνικό από το πρώτο, επειδή περιλαμβάνει το λόγιο ωά, έναντι του αβγά. Το σιγά τα ωά λοιπόν θα μπορούσε με κάποιον τρόπο να δηλωθεί ως ειρωνικότερο από το σιγά τα αβγά. Μια τέτοια πληροφορία θα συμπλήρωνε την εύστοχη, καταγεγραμμένη πληροφορία των δύο άλλων, ήδη εκδεδομένων λεξικών για τον ειρωνικό χαρακτήρα των δύο συζητούμενων εκφράσεων και θα βελτίωνε το λήμμα αβγό ως προς αυτό το σημείο. Τελικά, στο προδημοσιευμένο λήμμα αβγό του υπό έκδοση νεοελληνικού λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών δεν παρατίθεται καν ο χαρακτηρισμός ειρωνικό για τις εν λόγω δύο φράσεις, ενώ ουσιαστικά χαρακτηρίζεται λόγιο όλο το σιγά τα ωά, πράγμα εσφαλμένο και αστείο.

Η σημασία του σιγά τα αβγά δεν είναι απλώς «δεν έχει καμιά σημασία ή αξία». Το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη γράφει εύστοχα (δικά μου τα έντονα γράμματα) «για να μετριάσουμε την υπερβολή σε κτ. που ακούμε», ενώ το λεξικό Μπαμπινιώτη «για να υποβαθμιστεί η αξία μιας υπόθεσης ή ενός προσώπου». Δεν πρόκειται βέβαια μόνο για υπόθεση ή πρόσωπο, πάντως σωστά γίνεται λόγος στα δύο άλλα λεξικά είτε για υποβάθμιση της αξίας είτε για μετριασμό της υπερβολής.

Πριν από τον ορισμό του σιγά τα αβγά / σιγά τα ωά στο νεοελληνικό λεξικό της Ακαδημίας, διαβάζουμε: για πρόσωπο ή κατάσταση. Όντως χρησιμοποιείται μόνο για πρόσωπο ή κατάσταση; Δεν λέγεται π.χ. για πράγμα (δηλ. αντικείμενο), υπόθεση κ.ά.; Το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη σημειώνει και πάλι σωστά κάτι γενικότερο, που δεν περιορίζεται σε πρόσωπο ή κατάσταση (δικά μου τα έντονα γράμματα): «για να μετριάσουμε την υπερβολή σε κτ. που ακούμε». Σε κάτι ή σε κάτι που ακούμε είναι μια γενική διατύπωση. Δεν πρόκειται μόνο για πρόσωπο ή κατάσταση.

17) Καταγράφεται και η φράση πάρε / πιάσε τʹ αβγό και κούρευʹ το. Αναρωτιέμαι γιατί πιάσε τ' αβγό, αλλά προηγουμένως σιγά τα αβγά. Πότε γίνεται έκθλιψη και πότε όχι; Γιατί να μην είναι γραμμένο σιγά τ' αβγά; Δεν θα ασχοληθώ με άλλες παρεμφερείς περιπτώσεις, όπως πάρε [χωρίς έκθλιψη] τ' αβγό και κούρευ' το, γιατί μάλλον αυτά είναι ψιλά γράμματα για τον συντονιστή του εν λόγω λεξικού.

18) Άλλη φράση:

δε(ν) γίνεται ομελέτα αν δε(ν) σπάσεις αβγά / χωρίς να σπάσουν αβγά

Ώστε δε(ν), με το ν σε παρένθεση; Αλλά τότε γιατί προηγουμένως γράφτηκε ακόμη δε βγήκε από το αβγό και όχι ακόμη δε(ν) βγήκε από το αβγό;

19) Και αυτό:

έχασε τα αβγά και τα καλάθια / τα πασχάλια : βρίσκεται σε πλήρη σύγχυση ή κατʹ επέκτ. Απέτυχε παταγωδώς: Τα έχει μπερδέψει μες στο μυαλό του, έχει χάσει ~ ~. || Η ομάδα ~ ~ στον αγώνα.

Στο απέτυχε, αμέσως μετά το κατ' επέκτ., το αρχικό α έχει γίνει κεφαλαίο για τον προφανή λόγο ότι προηγείται τελεία και θεωρήθηκε αρχή πρότασης. Θα έπρεπε να διορθωθεί κατά την επιμέλεια του λήμματος. Δεν μπορεί να μείνει έτσι: κατʹ επέκτ. Απέτυχε παταγωδώς.

20) Στο λήμμα ιστορία και συγκεκριμένα στην τρίτη σημασία διαβάζουμε:

«επιστημονική παρουσίαση ενός ιστορικού συμβάντος ή μιας εξελικτικής πορείας», με τα εξής παραδείγματα: ~ της ελληνικής γλώσσας. ~ του νεότερου ελληνισμού.

Αν θεωρήσουμε ότι η ελληνική γλώσσα και ο νεότερος ελληνισμός αντιστοιχούν στην «εξελικτική πορεία», λείπει ένα παράδειγμα που να αντιστοιχεί στο «ιστορικό συμβάν».

21) Στο λήμμα ιστορία καταγράφεται η φράση:

ανήκει στην ιστορία / αποτελεί ιστορία 1. (μτφ.) (για πρόσ., γεγονός, κατάσταση) είναι ξεχασμένος, ξεπερασμένος: Το παιχνίδι / τουρνουά ~ ~. Ό,τι έγινε ~ ~. ΣΥΝ. αποτελεί παρελθόν / ανήκει στο παρελθόν 2. είναι μέρος του ιστορικού παρελθόντος: Κτίριο που ~ στην ~ της πόλης. ~ουν στην ~ του τόπου.

Μάλιστα. Δηλ. τι σημαίνει Το τουρνουά ανήκει στην ιστορία; Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνεται αμέσως πριν, σημαίνει ότι είναι ξεχασμένο ή ξεπερασμένο! Προφανώς, η σωστή σημασία είναι αυτή που καταγράφεται ως συνώνυμη φράση του ανήκει στην ιστορία / αποτελεί ιστορία , δηλ. αποτελεί παρελθόν / ανήκει στο παρελθόν . Το τουρνουά ανήκει στην ιστορία σημαίνει ότι ανήκει στο παρελθόν και όχι βέβαια ότι είναι ξεχασμένο ή ξεπερασμένο! Πώς είναι δυνατόν μια φράση να σημαίνει «είναι ξεχασμένος, ξεπερασμένος» και να έχει ως συνώνυμη τη φράση αποτελεί παρελθόν / ανήκει στο παρελθόν; Κάτι δεν πάει καλά εδώ.

Πριν από τον ορισμό της πρώτης σημασίας σημειώνεται σε παρένθεση για πρόσ., γεγονός, κατάσταση. Για τη δεύτερη σημασία τι ισχύει; Γιατί δεν δίνονται πληροφορίες με παρόμοιο τρόπο και γι' αυτήν; Η φράση στη σημασία αυτή χρησιμοποιείται λ.χ. για πρόσωπο; Το δεύτερο παράδειγμα είναι ~ουν στην ~ του τόπου, δηλ. ανήκουν στην ιστορία του τόπου. Ποιοι; Πρόκειται για πρόσωπα; Ασαφές το παράδειγμα.

Στην πρώτη του σημασία το ανήκει στην ιστορία / αποτελεί ιστορία έχει ως συνώνυμο το αποτελεί παρελθόν / ανήκει στο παρελθόν. Γιατί αυτό το χιαστό σχήμα; Θα μπορούσε το αποτελεί να προηγείται του ανήκει ή το αντίστροφο και στις δύο περιπτώσεις.

Επίσης, η κυματοειδής γραμμή (~) δεν λειτουργεί καλά όχι μόνο εδώ, αλλά και σε πολλές άλλες περιπτώσεις. Το παράδειγμα Κτίριο που ~ στην ~ της πόλης έχει καταγραφεί στο ανήκει στην ιστορία / αποτελεί ιστορία. Η μορφή του παραδείγματος είναι χάλια. Τι αντικαθιστά η κυματοειδής γραμμή; Ό,τι τύχει; Το λήμμα ενός λεξικού είναι και αυτό ένα κείμενο και ως τέτοιο πρέπει να είναι φιλικό προς τον αναγνώστη, να διαβάζεται απρόσκοπτα, αν όχι ευχάριστα.

22) Στο λήμμα ιστορία καταγράφεται η εξής φράση:

γράφει / έγραψε ιστορία & (σπάν.) εποποιΐα / έπος (μτφ.) : για διάκριση σε κάτι μοναδικό και ανεπανάληπτο: Έγραψε ~ στην οικονομική πολιτική / στον παγκόσμιο αθλητισμό. Προσωπικότητα διεθνούς ακτινοβολίας που με το έργο της ~ει ~. Η παράσταση θα γράψει ~. Έγραψε τη δική του εποποιία στην πολιτισμική ιστορία του κόσμου (ΣΥΝ. μεγαλούργησε). ΣΥΝ. άφησε εποχή

Η λέξη εποποιία είναι γραμμένη δύο φορές, την πρώτη με διαλυτικά πάνω-πάνω και τη δεύτερη χωρίς διαλυτικά στο τελευταίο παράδειγμα. Το σωστό είναι βέβαια εποποιία (χωρίς διαλυτικά). Παραπέμπω σε ό,τι έχω ήδη γράψει σχετικά με την επιμέλεια των λημμάτων. Το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και το λεξικό Μπαμπινιώτη στο λήμμα εποποιία γράφουν βεβαίως εποποιία (χωρίς διαλυτικά).

Επ' ευκαιρία, ας σημειωθεί ότι το σωστό είναι της Πρωίας (χωρίς διαλυτικά) και όχι της Πρωΐας, όπως κακώς είναι γραμμένο στη σελίδα 1264 του άρθρου. Φυσικά, και το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη και το λεξικό Μπαμπινιώτη στο λήμμα πρωία γράφουν σωστά πρωία (χωρίς διαλυτικά) -με διαλυτικά γράφουν μόνο τον ελληνιστικό ή (σύμφωνα με τον όρο που χρησιμοποιεί το λεξικό Μπαμπινιώτη) μεταγενέστερο τύπο πρωΐα στο πεδίο της ετυμολογικής πληροφορίας του λήμματος.

Σύμφωνα με το νεοελληνικό λεξικό της Ακαδημίας, η φράση γράφει / έγραψε ιστορία χρησιμοποιείται σπανιότερα και ως γράφει / έγραψε εποποιία. Γι' αυτόν τον λόγο στο τελευταίο παράδειγμα γίνεται χρήση της λέξης εποποιία αντί ιστορία. Θα μπορούσε όμως να παρατεθεί άλλο παράδειγμα, που να μην περιλαμβάνει και τη λέξη ιστορία. Έτσι μπερδεύεται ο αναγνώστης. Και εποποιία και ιστορία στο ίδιο παράδειγμα;

Μετά το τελευταίο παράδειγμα δίνεται ως συνώνυμο το μεγαλούργησε. Μόνο εκεί ταιριάζει ως συνώνυμο το μεγαλουργώ ή όπου το υποκείμενο είναι έμψυχο; (φυσικά, μετά το Η παράσταση θα γράψει ιστορία δεν θα έστεκε η πληροφορία ΣΥΝ. θα μεγαλουργήσει). Επομένως, γιατί να καταγραφεί ως ΣΥΝ τύπος του μεγαλουργώ μόνο μετά το τελευταίο παράδειγμα;

23) Ιδού η αμέσως επόμενη φράση:

η ιστορία επαναλαμβάνεται : για γεγονότα ή πράξεις που εμφανίζονται ξανά, συνήθως με μικρές παραλλαγές ή αποκλίσεις: Δυστυχώς / να λοιπόν που ~ ~: νέο διατροφικό σκάνδαλο με τις διοξίνες. Πβ. (Αυτό) το έργο το έχω / -ουμε (ξανα)δεί.

Εδώ γίνεται παραπομπή στη φράση (Αυτό) το έργο το έχω / -ουμε (ξανα)δεί. Αλλά γιατί το έχω / -ουμε; Γιατί η φράση έχει μορφή (Αυτό) το έργο το έχω / -ουμε (ξανα)δεί; Με αυτή τη λογική, η φράση έχω μπλεξίματα κτλ. (λήμμα ιστορία, σημασία 5) γιατί να μην καταγραφεί με τη μορφή έχω / έχουμε μπλεξίματα κτλ.; Αφού (Αυτό) το έργο το έχω / -ουμε (ξανα)δεί, γιατί όχι και έχω / έχουμε μπλεξίματα κτλ.; Φυσικά δεν εισηγούμαι κάτι τέτοιο, ίσα-ίσα. Θέλω απλώς να επισημάνω ότι τέτοια λήμματα θυμίζουν κάτι σπίτια φορτωμένα με πάρα πολλά έπιπλα, αταίριαστα μεταξύ τους και πάντως περισσότερα από το κανονικό, που είναι περιττά και κουράζουν το μάτι.

Το μάτι κουράζεται και από τις πολλές παρενθέσεις. Στη φράση (Αυτό) το έργο το έχω / -ουμε (ξανα)δεί, σαν να μην έφτανε το έχω / -ουμε , δίνεται και το αυτό σε παρένθεση και το ξανα σε παρένθεση. Το θέμα δεν είναι να φορτώνεις το κείμενό σου με ένα σωρό στοιχεία, αλλά να γράφεις κάτι όμορφο και περιποιημένο.

24) Στο λήμμα ιστορία καταγράφονται μεταξύ άλλων δύο σύμπλοκα: το τέλος της ιστορίας και χρονοντούλαπο της ιστορίας. Όπως έχει γραφεί το τέλος της ιστορίας, έτσι πρέπει να γραφεί και το χρονοντούλαπο της ιστορίας (με οριστικό άρθρο).

25) Στο λήμμα ανακτήσιμος τα συναπτικά παραδείγματα ~ες: δαπάνες / εισφορές / απώλειες δεν έχουν δοθεί αλφαβητικά, μολονότι στη σελίδα 1276 του άρθρου γίνεται λόγος για αλφαβητική σειρά. Δεν είναι καν σωστό να ακολουθείται αλφαβητική σειρά, αλλά γι' αυτό το θέμα, καθώς και για πολλά ακόμη, θα κάνω λόγο άλλη φορά.

Προσθήκες (21/3/2010):
26) Στο λήμμα ιστορία και συγκεκριμένα στη δεύτερη σημασία («η επιστήμη που μελετά το παρελθόν, το σχετικό βιβλίο και μάθημα»), κακώς σημειώνεται «μόνο στον εν.», δηλ. μόνο στον ενικό. Η λέξη ιστορία στη συγκεκριμένη σημασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στον πληθυντικό, τουλάχιστον στις υποσημασίες που αφορούν το βιβλίο και το μάθημα. Διαφωτιστική εδώ είναι λ.χ. η διαδικτυακή αναζήτηση της σύναψης σχολικές ιστορίες, που δείχνει ότι όντως η ιστορία μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον πληθυντικό με τη σημασία του βιβλίου ιστορίας. Στην επιστολή «Ιστορία χωρίς προκαταλήψεις» (Ελευθεροτυπία, 26.3.2007), η σύναψη (παλιές) σχολικές ιστορίες σημαίνει φυσικά «(παλιά) σχολικά βιβλία ιστορίας». Επίσης, κατατοπιστική είναι η αναζήτηση στο google του τύπου γλωσσολογίες και γενικότερα η έρευνα εντός και εκτός διαδικτύου για το πώς χρησιμοποιείται στον πληθυντικό η λέξη γλωσσολογία. Παράδειγμα από διαδικτυακή συζήτηση φοιτητών της Φιλοσοφικής Αθηνών: οι άλλες δύο γλωσσολογίες που αναφέρεις είναι δυσκολότερες. Εδώ γίνεται λόγος για γλωσσολογίες, με τη σημασία των μαθημάτων γλωσσολογίας. Η επιστήμη της γλώσσας είναι βεβαίως η γλωσσολογία, στον ενικό αριθμό. Η λέξη αυτή στον πληθυντικό θα μπορούσε να δηλώσει επιμέρους κλάδους της γλωσσικής επιστήμης ή και γλωσσολογικά βιβλία. Σίγουρα όμως οι γλωσσολογίες σημαίνουν και «μαθήματα γλωσσολογίας». Παρομοίως, ιστορίες μπορεί να σημαίνουν και «μαθήματα ιστορίας». Και πάντως είναι εσφαλμένη η πληροφορία του κρινόμενου λεξικού ότι η λέξη ιστορία στη σημασία «η επιστήμη που μελετά το παρελθόν, το σχετικό βιβλίο και μάθημα» χρησιμοποιείται μόνο στον ενικό.

27) Τα παραδείγματα ατέλειωτες ιστορίες καθημερινής τρέλας και ιστορίες για γέλια και για κλάματα, τα οποία αντιστοιχούν στην τέταρτη σημασία («προφορική ή γραπτή αφήγηση πραγματικών ή φανταστικών συμβάντων»), δεν είναι αντιπροσωπευτικά. Τα συγκεκριμένα παραδείγματα κάλλιστα ταιριάζουν με την αμέσως επόμενη σημασία, την πέμπτη (δικά μου τα έντονα γράμματα): «{συνήθ. στον πληθ.} δυσάρεστη υπόθεση, περιπέτεια, πρόβλημα». Και εδώ, όπως και αλλού, έχουν μπερδευτεί σημασίες και παραδείγματα.

28) Στην πέμπτη σημασία του λήμματος ιστορία καταγράφεται μεταξύ άλλων ένα παράδειγμα ως εξής: Όλη αυτή η ~ μου κόστισε ακριβά. Το μου εδώ θέλει τόνο και δεν χρειάζεται, νομίζω, να εξηγήσω γιατί. Για μία ακόμη φορά τίθεται το γνωστό ζήτημα της επιμέλειας των λημμάτων.

29) Το παράδειγμα-σύναψη γνωστή ιστορία, το οποίο καταγράφεται τελευταίο στην πέμπτη σημασία, είναι ακατάλληλο. Ο καταγεγραμμένος ορισμός της πέμπτης σημασίας είναι ο εξής: «δυσάρεστη υπόθεση, περιπέτεια, πρόβλημα». Με βάση δηλ. τον ορισμό αυτόν, μπορούμε να πούμε ότι γνωστή ιστορία σημαίνει «γνωστή δυσάρεστη υπόθεση, γνωστή περιπέτεια, γνωστό πρόβλημα». Ωστόσο, γνωστή ιστορία μπορεί κάλλιστα να σημαίνει «γνωστή υπόθεση», όχι κατ' ανάγκην δυσάρεστη, ή «γνωστό θέμα» και όχι γνωστό πρόβλημα. Στην προκειμένη περίπτωση, η σύναψη γνωστή ιστορία ταιριάζει είτε με τη σημασία II2 του λεξικού του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη («γεγονός, υπόθεση, ζήτημα») είτε με τη σημασία 11 του λεξικού Μπαμπινιώτη («γεγονός ή σειρά γεγονότων που συνέβησαν στη ζωή κάποιου ή συμβαίνουν στην καθημερινή ζωή»). Μια τέτοια σημασία, όμως, δεν αναγνωρίζεται στο εδώ κρινόμενο λεξικό. Επομένως, το συναπτικό παράδειγμα γνωστή ιστορία μένει μετέωρο.

30) Σχετικά με το σύμπλοκο το τέλος της ιστορίας και συγκεκριμένα τον ορισμό της σημασίας του, ας σημειωθούν τα εξής. Αν βάλει κανείς στο google τμηματικά τον ορισμό, θα ανακαλύψει από ποιες ιστοσελίδες αντλήθηκαν τα σχετικά στοιχεία. Η δημιουργία ενός λεξικού, όμως, απαιτεί άλλου είδους έρευνα, βαθύτερη και σοβαρότερη. Ειδικότερα μάλιστα αν πρόκειται για τη σύνταξη ενός ορισμού, δεν είναι δυνατόν να γίνεται συρραφή στοιχείων από το google. Αν μπορώ να βρω στο google τι σημαίνει το τέλος της ιστορίας, δεν υπάρχει λόγος να ανατρέξω σε ένα λεξικό όπου θα βρω γραμμένα τα ίδια.

31) Η έλλειψη επιμέλειας των λημμάτων φαίνεται ακόμη και από την άνω και κάτω τελεία στο τέλος του ορισμού του σύμπλοκου το τέλος της ιστορίας. Εφόσον δεν ακολουθεί παράδειγμα χρήσης, θα έπρεπε να τεθεί τελεία.

32) Δεν αρκεί η καταγραφή του υποκοριστικού ιστοριούλα (η). Πρέπει να διευκρινιστεί σε ποιες σημασίες της λέξης-λήμματος ιστορία μπορεί να χρησιμοποιηθεί το υποκοριστικό. Αλλιώς, αφήνεται να εννοηθεί ότι το υποκοριστικό αφορά το λήμμα συνολικά, σε όλες τις σημασίες. Μάλλον όμως δεν λέμε καθηγητής της βυζαντινής ιστοριούλας κτλ. Το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλίδη και το λεξικό Μπαμπινιώτη σημειώνουν, φυσικά, σε ποιες σημασίες της λημματογραφούμενης λέξης χρησιμοποιούμε το υποκοριστικό της. Είναι απολύτως αναγκαίο να δοθεί η πληροφορία αυτή και δεν υπάρχει κανένας λόγος για την παράλειψή της, εφόσον μάλιστα την καταγράφουν τα δύο μεγαλύτερα νεοελληνικά λεξικά που κυκλοφορούν. Όταν ένα υπό έκδοση λεξικό δεν είναι καλύτερο από τα ήδη εκδεδομένα, δεν υπάρχει λόγος να εκδοθεί.

Υπάρχουν πολλά ακόμη προβλήματα, στα οποία όμως δεν θα αναφερθώ τώρα λόγω έλλειψης χρόνου. Και δεν εννοώ μόνο τα λάθη (βλέπε λ.χ. τα όσα προαναφέρθηκαν για το τουρνουά που είναι ...ξεχασμένο, ξεπερασμένο), αλλά και τις παραλείψεις, οι οποίες διαπιστώνονται από τη σύγκριση με τα αντίστοιχα λήμματα των άλλων λεξικών (βλέπε λ.χ. το προαναφερθέν θέμα του υποκοριστικού ιστοριούλα).

33) Σχετικά με το λήμμα ιστορία του κρινόμενου λεξικού, στη σελίδα 1281 του κυρίως άρθρου προβάλλεται ως θετικό στοιχείο ότι «οι 17 σημασίες που παραθέτει το Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη [...] συμπυκνώνονται εδώ σε 5», πράγμα που όμως δεν έχει γίνει σωστά. Η «συμπύκνωση» των σημασιών δεν πρέπει να έχει ως συνέπεια την παράλειψη κάποιας σημασίας. Και στην προκειμένη περίπτωση, αυτό ακριβώς συμβαίνει: η σημασία 15 του λήμματος ιστορία του λεξικού Μπαμπινιώτη με τις δύο υποσημασίες της (η πρώτη αφορά την ιστορία ως ερωτική περιπέτεια, ενώ η δεύτερη, συνεκδοχικά, το ίδιο το πρόσωπο με το οποίο κάποιος συνδέεται ερωτικά) είναι υπαρκτή και γνωστή. Μπορεί να δει κανείς και τα διαφωτιστικά παραδείγματα του λεξικού Μπαμπινιώτη. Επομένως, δεν είναι σωστό να παραλειφθεί η συγκεκριμένη σημασία κατά τη «συμπύκνωση» των σημασιών του εν λόγω λήμματος στο νέο λεξικό. Και βέβαια το παράδειγμα χρήσης είχε ιστορίες με μια κοπελίτσα καταγράφεται στη σημασία 5 του κρινόμενου λεξικού, «δυσάρεστη υπόθεση, περιπέτεια, πρόβλημα», με δήλωση ότι εδώ η ιστορία χρησιμοποιείται συνήθως στον πληθυντικό, επομένως δεν μας καλύπτει. Δηλ. έχει παραλειφθεί -και κακώς- η (υπο)σημασία της ερωτικής περιπέτειας, που δεν αποτελεί κατ' ανάγκην «δυσάρεστη υπόθεση, περιπέτεια, πρόβλημα», καθώς και η υποσημασία του ίδιου του ερωτικού συντρόφου.

Εν ολίγοις, τα λήμματα αβγό και ιστορία πρέπει να συνταχθούν από την αρχή.